Στην Επιστολή που έγραψε ο Φίλιππος Β' στον γενικό της ιερωνυμιτικής τάξης, στις 16 Απριλίου 1561, εκτίθενται οι λόγοι που τον οδήγησαν στην ανέγερση του Μοναστερίου: η αναγνώριση της νίκης στο Σαν Κεντίν, η οποία έλαβε χώρα την ημέρα του Αγίου Λαυρέντιου το 1557, και η επιθυμία να δημιουργήσει ένα μαυσωλείο στη μνήμη των γονέων του και του ίδιου, το οποίο θα ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Λαυρέντιο.
Το έργο ξεκινά με τον αρχιτέκτονα Juan Bautista de Toledo το 1563, αλλά αυτός που το συνεχίζει είναι ο μαθητής του Juan de Herrera, από το 1567, ημερομηνία θανάτου του Juan Bautista de Toledo, έως το 1584, έτος κατά το οποίο ολοκληρώνεται η κατασκευή του Μοναστηρίου. Αυτός ο αρχιτέκτονας αναμορφώνει το προηγούμενο σχέδιο και δημιουργεί ένα δικό του στυλ, που ονομάζεται herreriano, το οποίο χαρακτηρίζεται από τη διακοσμητική γυμνότητα και την γεωμετρική αυστηρότητα.
Η κύρια πρόσοψη, προσανατολισμένη προς τη δυτική πλευρά, διαθέτει δύο πλευρικές πύλες που αντιστοιχούν στην είσοδο του σχολείου Alfonso XII και του авгуστινιανού μοναστηρίου. Στο κέντρο της πρόσοψης, ανάμεσα σε έξι δωρικές κολώνες, βρίσκεται η κύρια είσοδος του κτιρίου, η οποία andρίνει από ένα σώμα ιονικών κολωννών, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζουν το οικογενειακό έμβλημα του Felipe II και ένα κολοσσιαίο άγαλμα του Αγίου Λαようにεντίου, σκαλισμένο σε γρανίτη από τον Juan Bautista Monegro.
Στο εσωτερικό του ξεχωρίζουν η Αυλή των Βασιλέων, η Βασιλική, η Βιβλιοθήκη, το Παντέον των Βασιλέων, το Παντέον των Πριγκίπων, τα Παλάτια και οι Αίθουσες Κεφαλαίων, μεταξύ άλλων χώρων.
Το 1931 το Μοναστήρι του San Lorenzo de El Escorial ανακηρύχθηκε Ιστορικό-Καλλιτεχνικό Μνημείο και το 1984 αναγνωρίστηκε από την UNESCO ως Παγκόσμια Κληρονομιά.